Zgodnie z art. 87 ust.1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Zgodnie z art. 87 ust.2 Konstytucji źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Zgodnie z art. 217 Konstytucji nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Ustawa musi pozostawać w zgodzie z przepisami Konstytucji. Najważniejsze ustawy podatkowe nakładające prawa i obowiązki na podatników to ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa, ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawa z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób pranych, ustawa z dnia 20 listopada 1998 roku o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz ustawa z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług.
Zgodnie z art. 91 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Źródłami prawa podatkowego w Polsce jest również prawo pierwotne i wtórne Unii Europejskiej, co wynika z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizacje międzynarodową. Do prawa pierwotnego UE zaliczamy traktaty założycielskie, traktaty zmieniające traktaty założycielskie, traktaty akcesyjne oraz Kartę Praw Podstawowych. Do prawa wtórnego UE zaliczamy akty wiążące, którymi są rozporządzenia, dyrektywy i decyzje oraz akty niewiążące, którymi są zalecenia i opnie. Zgodnie z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu UE rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich, natomiast dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Bardzo ważną dyrektywą, mającą na celu harmonizacje przepisów podatku od towarów i usług jest Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Jako przykład rozporządzenia można w tym miejscu wskazać Rozporządzenie Wykonawcze Rady NR 282/2011 z dnia 15 marca 2011 r. ustanawiające środki wykonawcze do tej dyrektywy. Jak widać z przytoczonych przykładów źródła prawa podatkowego są bardzo zróżnicowane i należy ich szukać w przepisach krajowych, ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz prawie pierwotnym i wtórnym UE.
W przypadku wykładni przepisów prawa podatkowego należy wyróżnić trzy rodzaje:
- Wykładnia językowa,
- Wykładnia systemowa oraz
- Wykładnia funkcjonalna.
Wykładnia językowa (literalna) odwołuje się do dosłownego brzmienia przepisu prawnego. Wykładnia systemowa polega na ustaleniu rzeczywistego znaczeniu przepisu ze względu na ich usytuowanie w systematyce wewnętrznej aktu normatywnego. Wykładnia funkcjonalna odwołuje się do celu regulacji. Hierarchia wykładni w przypadku polskich przepisów podatkowych jest następująca: wykładnia językowa, wykładnia systemowa i wykładnia funkcjonalna. Sytuacje zmienia się odnośnie przepisów prawa UE gdzie na skutek wielu języków narodowych wyniki wykładni językowej mogłyby być sprzeczne, w wyniku czego pierwszeństwo ma wykładnia funkcjonalna, odnosząca się do celu danej regulacji.
W przypadku wątpliwości interpretacyjnych dotyczących przepisów prawa podatkowego warto skorzystać z usług doradcy podatkowego lub prawnika. Podatki to obszar prawa, który bardzo często wymaga pogłębionej wykładni.
Czy organ w przypadku interpretacji przepisów prawa podatkowego może pominąć wykładnie językową i zastosować wykładnie celowościową ?
Nie zgodnie z przepisami prawa, można odstąpić od wykładni językowej tylko i wyłącznie w sytuacji kiedy nie daje jednoznacznych wyników.
Czy w przypadku niezgodności przepisów krajowy z przepisami dyrektywy UE podatnik może „wykorzystać” przepisy dyrektywy w sporze z fiskusem ?
Oczywiście ze nie tylko może, ale i powinien powołać się na zapisy korzystnej dla niego dyrektywy. W przypadku kolizji przepisów krajowych z przepisami dyrektywy UE, przepisy krajowe są pomijane.
